کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی یکی از مهمترین گنجینه های فرهنگِ مکتوب در ایران وجهان است که با وجود فراز و نشیب های تاریخی و حملات گاه و بیگاهِ اجانب به سرزمین خراسان، به برکت قرب جوارِ روضه منوره هشتمین امام شیعیان، همواره باقی مانده و به سوی تکامل گراییده است و امروزه از بزرگترین کتابخانه های خاورمیانه به شمار میآید.اساس این گنجینه عظیم فرهنگی بر سنت پسندیده وقف مبتنی است و متکی بر دو مبنای اساسی ایمان و علم میباشد که به تدریج تکمیل و گسترش یافته و قرنهاست مورد توجه واستفاده طالبان علم و پژوهشگران قرار گرفته است.


برخی از محققان بر این عقیده اند که تاریخ وقف قدیمی ترین قرآن یا کتاب خطی می تواند بیانگر مبدأ موجودیت و تأسیسِ کتابخانه آستان قدس رضوی باشد. بر این اساس، نخستین سال تأسیس و تشکیل قرآنخانه و کتابخانه آستانه مقدسه را سال 363 هـ . ق. می دانند، زیرا در این سال قدیمیترین قرآن وقفی را ابوالقاسم علی بن ناصر الدوله ابی الحسن محمد بن ابراهیم بن سیمجور به گنجینه روضه مقدسه وقف نموده و پس از آن به سال 393 هـ . ق. قرآن خطی ابوالقاسم منصوربن محمدبن کثیر وزیر و صاحب دیوان سلطان محمود غزنوی به این گنجینه وقف و اهدا نمود. دیگر از نسخ قدیمی موجود در کتابخانه، وقفنامه ای است مربوط به قرآن خطی که واقف آن ابوالبرکات علی بن حسین بوده و در تاریخ 421 هـ . ق. آن را وقف کرده و به علی بن حسوله متولی آستان قدس رضوی تسلیم نموده است. با این شرط که قرآن از حرم مطهر خارج نشود. به تدریج درجوار مرقد امام (ع) محلی جهت نگهداریِ نسخِ نفیس وقفی و اهدا شده اختصاص یافت. به این وسیله پایه های اولیه کتابخانه آستان قدس رضوی بنیاد گردید و از آن پس با پذیرش کتبِ خطی نویسندگان معتقد و معارف پرور، قرنها به حیاتِ ارزنده خود ادامه داد تا به امروز که به یکی از کتابخانه های نامی و بزرگ ایران تبدیل شده است. اکنون نسخه های خطی گرانقدری را از آثار علمای اعصار و قرون که درسراسردنیامنحصر به فرد است در گنجینه های خود ذخیره دارد.به روایت تاریخ، کتابخانه در قرنهای هشتم، نهم و دهم، رسماً دایر و دارای کتابهای زیادی بوده است و پس از آن با افزودن کتابهای مذهبی در دوره های بعد هم این چنین به حیات فرهنگی و توسعه خود ادامه داد تا به وضعیت موجود درآمد. به استناد وقفنامه موجود در پشت یکی از مجلدات تفسیر ابوالفتوح رازی، کتابخانه به صورت مستقل دایر و مورد استفاده عموم قرار گرفته است. در دوران وزارت امیر علیشیرنوایی، وزیر دانش پرور سلطان حسین بایقرا، نیز کتابخانه گسترش یافت، درعهد صفویه در پی ایجاد مدارس علمیه و مساجد قرآنها و کتابهای بیشتری وقف کتابخانه شد و درعهد قاجاریه و بعد از آن با گسترش مشهد به تعداد کتابها در علوم مختلف و قرآنهای وقفی افزوده شد.از جایگاه اولیه کتابخانه اطلاع صحیحی در دست نیست، از آنجا که کتابخانه آستان قدس رضوی در قدیم به نامهای مختلفی مانند: کتابخانه سرکار فیض آثار، کتابخانه مبارکه رضویه و قرآنخانه حضرت، موسوم بوده. می توان گفت همواره در مکانهای مجاور مضجع شریف جای داشته و هر از گاه به دلایل گوناگون و به ضرورت تغییر مکان داده است.بنابر شواهد، در سال 1150 هـ . ق. کتابخانه در زاویه جنوب شرقی ایوان طلای صحن انقلاب جای داشته و پس از آن درسال 1289 و 1290 هـ . ق. از آنجا به طبقه فوقانی کشیک خانه خدام واقع در قسمت غربی رواق دارالذکر (بالای رواق دارالعزه) انتقال یافت و پس ازمدتی در سال 1323 هـ.ق. به محل بالای موزه واقع در صحن سابق امام خمینی (ره) منتقل شد و در سال
1352 هـ . ش. از آنجا به طبقه فوقانی رواق شیخ بهایی تغییر مکان یافت. در سال 1356 هـ .ش . به ساختمان جدید واقع در ضلع شرقی صحن سابق امام خمینی (ره) منتقل شد، این بنا که در رژیم طاغوت ساخته شده بود، متناسب با ساختمان کتابخانه نبود و گنجایش کافی را نداشت و از آنجا که این مرکز عظیم فرهنگی با ذخایر ومجموعه های گرانقدر و نفیس خود باید از موقعیت و کیفیتی والا برخوردار باشد تا بتواند خدماتی ارزنده به دانش دوستان بنماید، به این منظور پس از پیروزی انقلاب اسلامی آستان قدس رضوی، احداث یک کتابخانه وسیع با تمام تجهیزات وتأسیسات مربوط به کتابداریِ مدرن را آغاز نمود. بنای شکوهمند ساختمان کنونی کتابخانه از سال 1368در زمینی به مساحت 11000 مترمربع شروع و در سال 1372 با مساحت 28000 متر مربع زیربنا به پایان رسید و در سالرزو فرخنده میلاد حضرت امام رضا (ع) 22 فروردین سال1374 گشایش یافت. ساختمان جدید کتابخانه در سه طبقه مطابق با استاندارد های بین المللی و با سبک معماری اسلامی ساخته شده است که در خدمت انبوه مراجعان است، در دو شیفت کاری از ساعت 7 صبح تا ساعت 7 بعدازظهر برای بانوان و تا ساعت 10 شب برای آقایان در بخشهای زیر به ارائه خدمات میپردازد.
1 . تالارهای مطالعه قفسه باز.
2 . تالارهای مطالعه مخزن بسته
3 . تالار مرجع
4 . تالار محققان
5 . تالار قرآنها و نفایس
6 . تالار مطالعه و گردش کتاب جوانان
7 . تالار مطالعه و گردش کتاب نوجوانان.
8 . تالارهای سمعی و بصری9 . بخش گردش و امانت کتاب
10. تالارهای مطالعه آزاد
11 .بخش مخزن کتب چاپی
12 . کتابخانه تخصصی هنر
13 . کتابخانه تخصصی جغرافیا
14 . مرکز اطلاع رسانی
15. تالار اینترنت

   


تاريخ : دوشنبه ٢۱ فروردین ۱۳٩۱ | ٧:۳۱ ‎ب.ظ | نویسنده : حسین توسلی | نظرات ()
  • تیم بلاگ | زیبا مد