در افسانه های مردمی« هما » مرغ فرخنده ایست که گاه از آن با نام «مرغ سعادت» نیز یاد می شود و در این باورها همان مرغی است که اگر سایه او بر کسی افتد او را سعادتمند و اگر بر تارک کسی نشیند او را به شهریاری رساند و شاید واژه همایون و همایونی با این نام پیوند دارد . در ریگ ودا از سوما یا هوما به هیات پرنده ای یاد می شود و این نکته گویای پیوند هما با گیاه هوم است .


با آنکه در اساطیر ایرانی از مرغی به این نام نشانی نیست در افسانه های مردمی اما هما به هیات های مختلف نمایان می شود و به هیات باز ، شاهین ، عقاب و گاهی مرغ تخم طلا و جز آن پدیدار می شود: در بسیاری از روایت های کهن ، قهرمانی که غالبا برادری کوچک از مجموعه سه یا هفت برادر است به دیاری غریب می رسد که شهریار آن مرده است و او را جانشینی نیست و برای یافتن جانشینی برای وی شاهینی یا عقابی پرواز می دهند . پرنده دست آموز پس از پرواز بر سر قهرمان قصه که غالبا شاهپوری آواره است می نشندو قهرمان در آن دیار به شهریاری می نشیند و سر انجام به شکل رایج این گونه افسانه ها با سرزمین خویش نیز پیوند می یابد .

 

یا در افسانه ای دیگر برادری کوچک به بن چاه که رسید دری می بیند . در را باز کرده و به اتاقی داخل می شود . دختری زیبا را می بیند که سر دیوی را به زانو دارد .گهواره ای از طلا در کنار دختر است و بچه ای که در گهواره قرار دارد نیز از طلا است . مرغی آنجا می بیندکه تخم طلا می گذارد و ...

 

یا خارکنی خارهای خود را داد و مرغی به جای آن گرفت و مرغ را نخورد و صبح که شد مرغ به قدقد افتاد و برای مرد خارکن و زنش یک تخم طلا گذاشت ...

 

شیخ اشراق در رساله عقل سرخ از باز یا شاهین سخن گفته و روح و روان انسان را پیش از حضور در این جهان در قالب باز می پندارد:

 

«...گفتم در ابتدا ی حالت چون مصور به حقیقت خواست که نیست مرا پدید کند مرا در صورت بازی آفرید و در آن ولایت که من بودم دیگر بازان هم بودند....گفت روزی صیادان قضا و قدر دام تقدیر باز گسترانیدند و دانه ارادت در آنجا تعبیه کردند و مرا بدین طریق اسیر گردانیدند.

پس از آن ولایت که آشیان ما بود به ولایتی دیگر بردند و.....

پس گفتم ای پیر از کجا می آیی ؟

گفت از پس کوه قاف که مقام من آنجاست و آشیان تو نیز ...اما تو فراموش کرده ای ...

منبع : دل نوشته های حسن نقاشی 

 



تاريخ : یکشنبه ۱۳ فروردین ۱۳٩۱ | ۱٢:٥٦ ‎ق.ظ | نویسنده : حسین توسلی | نظرات ()
  • تیم بلاگ | زیبا مد